السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

399

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

وجوبِ وجود به معناى شدت آن‌و امكانِ وجود به معناى فقر ذاتى آن مىباشد متن هذا كلّه بالنّظر إلى اعتبار العقل . . . شأنان قائمان بالوجود غير خارجين عنه . ترجمه همهء سخن تا اين‌جا مربوط به اين بود كه عقل ، ماهيات و مفاهيم را به عنوان موضوع احكام اعتبار كند . اما به توجه به اين‌كه وجود خارجى به جهت آن‌كه اصيل است ، موضوع حقيقى احكام هست ، وجوب به معناى نهايت شدت وجود است كه ملازم با قيام او به ذات خود و استقلالش هست . و امكان به معناى فقر و تعلق او به غيرش مىباشد ؛ به گونه‌اى كه هيچ استقلالى جداى از او ندارد ، همان‌طور كه ماهيات ممكنه چنين هستند . پس ، اين دو ( وجوب و امكان به معناى دوم ) دو شأنى هستند كه قائم به وجود بوده و خارج از او نيستند . شرح تا قبل از اين ، وجوب و امكان و امتناع به عنوان كيف نسبت بين قضايا معنا شدند . به عبارت ديگر اين مفهوم بود كه يا واجب بود يا ممكن يا ممتنع ، اما به اعتبار ديگر ، وجوب و امكان معانى خاصى هستند كه متعلق به وجود هستند ، نه متعلق به ماهيت . در اين صورت مفهوم وجوب به معنى شدت وجود ، و مفهوم امكان به معناى فقر وجودى خواهند بود . به اين معنا اين دو ، خارج از وجود نيستند و هيچ ربطى به ماهيت ندارند ، به خلاف معناى اول كه متعلق به ماهيت بود نه وجود .